عوارض آزادراه ها‏ در ایران و مقایسه آن با ترکیه

مهدی ابراهیم زاده  ۱۳۹۸/۰۳/۳۱
عوارض آزادراه ها‏ در ایران و مقایسه آن با ترکیه
در این گزارش تلاش شده است عوارض آزادراه ها‏ در ایران را با کشور ترکیه مقایسه کنیم. ایران کشوری پهناور است و ترانزیت جاده‌ای در آن نیازمند وجود آزادراه ها‏ و بزرگراه ها‏ است. عوارض آزادراه ها‏ در ایران می‌تواند نشان دهد که آیا سیاست‌های وزارت راه و شهرسازی در قبال تامین مالی پروژه‌ها‏ی آزادراهی مناسب است یا خیر؟ همسایه غربی ایران یعنی ترکیه چه سیاست‌هایی اتخاذ کرده است؟ آیا عوارض آزادراه ها‏ در ایران ارزان‌تر از ترکیه می‌باشد یا خیر؟
در ادامه ابتدا به تعریف انواع جاده‏‌ها‏ از نقطه نظر وزارت راه و شهرسازی پرداخته می‌شود و سپس آمارهای این وزارتخانه به همواره عوارض آزادراه ها‏ در ایران ارائه می‌شود. سپس، به بررسی سیاست‌ها و آمارهای وزارت حمل و نقل و زیرساخت ترکیه پرداخته می‌شود. در آخر نیز بحث و نتیجه‌گیری خواهد شد.

انواع جاده ها‏ و تعاریف آن

تعریف وزارت راه و شهرسازی از انواع جاده‌‏ها‏ی کشور به شرح زیر می‌باشد (وزارت راه و شهرسازی، ۱۳۹۶).
آزادراه
راهی است با روسازی آسفالت یا بتن برای عبور سریع وسایل نقلیه موتوری که معبر رفت و برگشت آن کاملاً از یکدیگر مجزا و فاقد تقاطع‌های همسطح بوده، ورود به آن و خروج از آن منحصراً در نقاط معین و محدودی میسر باشد و طرفین آن دارای دیوارهای توری یا بتنی برای جلوگیری از ورود انسان و حیوان است.
بزرگراه
راهی است با روسازی آسفالت یا بتن برای عبور سریع وسایل نقلیه موتوری که دارای معابر رفت و برگشت جدا از هم می‌باشند، هر یک از جهت‌های رفت و برگشت، شامل حداقل دو خط عبور است و تقاطع‌های مهم آن معمولاً از نوع غیرهمسطح است، ورود به آن و خروج از آن با محدودیت نسبی انجام می‌گیرد.
راه ها‏ی شریانی
همه آزادراه‌‏ها‏، بزرگراه‌‏ها‏ و سایر راه‏‌ها‏یی که وصل کننده مراکز استانی، تردد بیش از ۱۲۰۰ معادل سواری نقلیه و ترانزیتی باشد را شامل می‌شود.
راه ترانزیتی
به جاده‏‌ها‏یی اطلاق می‌شود که توسط سازمان راهداری و حمل ونقل جاده‌‏‏ای با همکاری نیروی انتظامی به عنوان جاده‌‏ها‏ی تیر (TIR) برای تردد وسایل نقلیه خارجی در قلمرو جمهوری اسلامی ایران تعیین و در پروانه تردد قید می‌شود.
راه اصلی عریض
راهی است با عرض کلی ۱۳.۳۰ متر دوطرفه با حداقل دو خط عبور با سواره رو به عرض ۳.۶۵ متر برای هر خط عبور و عرض شانه‌‏ها‏ی شنی یا آسفالتی آن ۳*۲ متر است.
راه اصلی معمولی
راهی با عرض کلی ۱۱ متر که ساختمان آن طبق نقشه و مشخصات راه اصلی انجام شده باشد. عرض آسفالت ۷.۳۰ متر و عرض شانه ۱.۸۵ متر یا ۲*۲ است.
راه فرعی عریض
راهی است با عرض آسفالت سواره رو ۷ متر و عرض شانه ۱*۲ که ارتباط مراکز جمعیت و تولید داخل یک منطقه را برقرار می‌کند و جزئی از شبکه داخلی آن است و معمولاً به صورت دو خطه دو طرفه عمل میکند.
راه فرعی درجه یک
راهی است با عرض آسفالت سواره رو ۶.۵ متر و عرض شانه ۰.۷۵ * ۲ با حداقل دو خط عبور با سواره‌روی روسازی شده به عرض ۳.۲۵ متر برای هر خط به اضافه شانه‏‌ها‏ی طرفین که عرض کلی ۸ متر و به صورت شنی یا آسفالته ساخته می‌شود.
راه فرعی درجه دو
راهی است با دو خط عبور سواره روی شنی یا آسفالته که سواره روی ۵.۵ متر و عرض شانه شنی ۲ * ۰.۷۵ است.
راه روستایی
به راهی اطلاق می‌گردد که ارتباط مراکز تولید روستایی را به یکدیگر و اتصال آن‌ها به راه‌‏ها‏ی فرعی و اصلی کشور را برقرار نماید.

آمار و عوارض آزادراه ها‏ در ایران

در حال حاضر ۲۴۰۰ کیلومتر آزاد در سطح کشور در حال بهره‌برداری است. آزادراه‌‏ها‏ معابر اصلی عبور و مرور کامیون‌ها بوده و در واقع جاده‌‏ها‏ی ترانزیتی اصلی کشور هستند. جدول زیر تعداد کامیون‌های حامل کالاهای ترانزیت ورودی را بر حسب ملیت از مرزهای کشور را نشان می‌دهد.
جدول ۱. تعداد سفر کامیون حامل کالاهای ترانزیت ورودی برحسب ملیت کامیون و نوع عبور در سال ۱۳۹۶

عوارض آزادراه ها‏ در ایران و مقایسه آن با ترکیه

 با توجه به جدول فوق بیشترین عبور و مرور از مبادی جاده‌ای به مبادی جاده‌ای متعلق به کامیون‌های ترکیه‌ای با بیش از ۵۲ هزار سفر است. به هر حال، جدول فوق نشان می‌دهد که بیش از ۳۰ درصد از سفرهای کامیون‌ها به مبادی گمرکی کشور توسط کامیون‌های خارجی انجام می‌شود که از این میزان نیز یک سوم متعلق به ترکیه است.

عبور کامیون‌های کشورهای دیگر از آزادراه‏‌ها‏ی کشور می‌تواند منبع درآمد خوبی باشد. ولی باید دید که عوارض آزادراه ها‏ی کشور چقدر است و آیا با کشورهای همسایه مخصوصا ترکیه برابری می‌کند یا نه؟
عوارض آزادراه ها‏ در ایران در سال ۹۷ به شرح جدول زیر بوده است (تعرفه ۹۸ تا زمان نگارش این گزارش اعلام نشده بود).
جدول ۲. عوارض آزادراه ها‏ در ایران در سال ۹۷

ردیف

نام آزادراه

سواری (۱)

وانت و مینی بوس (۲)

کامیونت (۲/۵)

اتوبوس و

کامیون دو محور (۳)

کامیون سه محور (۴)

تریلی (۵)

۱

آزادراه زنجان - تبریز

(۳۰۰کیلومتر)

زنجان به سرچم

۳۰,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۴۰,۰۰۰

۵۰,۰۰۰

۷۰,۰۰۰

۸۰,۰۰۰

سرچم به هشترود

هشترود به بستان آباد

زنجان به هشترود

۴۰,۰۰۰

۵۰,۰۰۰

۷۰,۰۰۰

۸۰,۰۰۰

۱۱۰,۰۰۰

۱۳۰,۰۰۰

سرچم به بستان آباد

زنجان به بستان آباد

۵۰,۰۰۰

۸۰,۰۰۰

۱۱۰,۰۰۰

۱۳۰,۰۰۰

۱۸۰,۰۰۰

۲۰۰,۰۰۰

بستان آباد به تبریز

۲۵,۰۰۰

۴۵,۰۰۰

۵۵,۰۰۰

۷۰,۰۰۰

۸۰,۰۰۰

۹۰,۰۰۰

سرچم به میانه میاندوآب

۲۰,۰۰۰

۲۰,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۵۰,۰۰۰

۷۰,۰۰۰

هشترود به میانه میاندو آب

زنجان به میاندوآب

۳۰,۰۰۰

۴۰,۰۰۰

۵۰,۰۰۰

۶۰,۰۰۰

۸۰,۰۰۰

۱۰۰,۰۰۰

بستان آباد به میانه میاندوآب

جمع

۱۹۵,۰۰۰

۲۶۵,۰۰۰

۳۵۵,۰۰۰

۴۲۰,۰۰۰

۵۷۰,۰۰۰

۶۷۰,۰۰۰

۲

آزادراه قزوین - زنجان

(۱۸۰کیلومتر)

کنارگذر قزوین

۲۰,۰۰۰

۲۵,۰۰۰

۲۵,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

قزوین(سلطان آباد) - زنجان

۳۵,۰۰۰

۶۰,۰۰۰

۸۵,۰۰۰

۹۰,۰۰۰

۱۵۰,۰۰۰

۱۶۰,۰۰۰

تاکستان - زنجان

۲۵,۰۰۰

۵۰,۰۰۰

۶۵,۰۰۰

۷۰,۰۰۰

۱۰۰,۰۰۰

۱۲۰,۰۰۰

قزوین - ابهر و خرم دره

۲۵,۰۰۰

۳۵,۰۰۰

۵۰,۰۰۰

۵۰,۰۰۰

۷۵,۰۰۰

۹۰,۰۰۰

زنجان - ابهر و خرم دره

ابهر و خرم دره - تاکستان

۱۵,۰۰۰

۲۵,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۴۰,۰۰۰

۵۰,۰۰۰

تاکستان - قزوین

جمع

۱۲۰,۰۰۰

۱۹۵,۰۰۰

۲۵۵,۰۰۰

۲۷۰,۰۰۰

۳۹۵,۰۰۰

۴۵۰,۰۰۰

۳

تهران - ساوه

(۱۱۵کیلومتر)

تهران - رباط کریم

۲۰,۰۰۰

۲۵,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۳۵,۰۰۰

۴۰,۰۰۰

رباط کریم - ساوه

۲۰,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۳۵,۰۰۰

۴۵,۰۰۰

۶۵,۰۰۰

۷۵,۰۰۰

جمع

۴۰,۰۰۰

۵۵,۰۰۰

۶۵,۰۰۰

۷۵,۰۰۰

۱۰۰,۰۰۰

۱۱۵,۰۰۰

۴

قم - کاشان (۱۰۴کیلومتر)

۲۵,۰۰۰

۴۰,۰۰۰

۴۵,۰۰۰

۵۰,۰۰۰

۷۰,۰۰۰

۸۵,۰۰۰

۵

کاشان - نطنز - اصفهان

(۱۶۰کیلومتر)

کاشان - نطنز

۲۰,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۴۰,۰۰۰

۴۵,۰۰۰

۶۰,۰۰۰

۸۰,۰۰۰

نطنز - اصفهان

۲۵,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۴۰,۰۰۰

۴۵,۰۰۰

۶۰,۰۰۰

۸۰,۰۰۰

جمع

۴۵,۰۰۰

۶۰,۰۰۰

۸۰,۰۰۰

۹۰,۰۰۰

۱۲۰,۰۰۰

۱۶۰,۰۰۰

۶

کنارگذر غربی اصفهان

(۹۰کیلومتر)

ایستگاه شماره۱

۳۰,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۴۰,۰۰۰

۵۰,۰۰۰

۶۰,۰۰۰

۹۰,۰۰۰

ایستگاه شماره۲

۱۵,۰۰۰

۲۵,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۴۰,۰۰۰

۵۰,۰۰۰

ایستگاه شماره۳

۱۵,۰۰۰

۲۰,۰۰۰

۲۵,۰۰۰

۲۵,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۴۰,۰۰۰

جمع

۴۵,۰۰۰

۵۵,۰۰۰

۷۰,۰۰۰

۸۰,۰۰۰

۱۰۰,۰۰۰

۱۴۰,۰۰۰

۷

قزوین - رشت

(۱۲۷کیلومتر)

قزوین - رودبار

۶۰,۰۰۰

۹۰,۰۰۰

۱۳۰,۰۰۰

۱۴۰,۰۰۰

۱۷۰,۰۰۰

۲۰۰,۰۰۰

رستم آباد - رشت

۲۵,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۳۵,۰۰۰

۳۵,۰۰۰

۵۰,۰۰۰

۵۰,۰۰۰

جمع

۸۵,۰۰۰

۱۲۰,۰۰۰

۱۶۵,۰۰۰

۱۷۵,۰۰۰

۲۲۰,۰۰۰

۲۵۰,۰۰۰

۸

ساوه - همدان (قطعه یک) (۹۰کیلومتر)

۴۵,۰۰۰

۵۵,۰۰۰

۸۰,۰۰۰

۱۰۰,۰۰۰

۱۴۰,۰۰۰

۱۷۰,۰۰۰

۹

ساوه - سلفچگان (۷۰کیلومتر)

۳۵,۰۰۰

۵۰,۰۰۰

۶۰,۰۰۰

۶۵,۰۰۰

۸۰,۰۰۰

۱۰۰,۰۰۰

۱۰

خرم آباد - پل زال (۱۰۴کیلومتر)

۱۵۰,۰۰۰

۳۰۰,۰۰۰

۳۰۰,۰۰۰

۳۵۰,۰۰۰

۴۵۰,۰۰۰

۵۵۰,۰۰۰

۱۱

تهران - پردیس (۲۳کیلومتر)

۴۵,۰۰۰

۵۰,۰۰۰

۸۵,۰۰۰

۹۰,۰۰۰

۱۱۰,۰۰۰

۱۲۵,۰۰۰

۱۲

پل میانگذر دریاچه ارومیه

۵۵,۰۰۰

۷۰,۰۰۰

۱۲۰,۰۰۰

۱۶۰,۰۰۰

۲۴۰,۰۰۰

۳۰۰,۰۰۰

۱۳

باغچه - مشهد (۴۰کیلومتر)

باغچه - مشهد

۲۰,۰۰۰

۲۵,۰۰۰

۳۰,۰۰۰

۴۰,۰۰۰

۴۰,۰۰۰

۴۵,۰۰۰

آنتن سنگ بست (فریمان)

۱۰,۰۰۰

۱۰,۰۰۰

۱۰,۰۰۰

۱۵,۰۰۰

۱۵,۰۰۰

۱۵,۰۰۰

جمع

۳۰,۰۰۰

۳۵,۰۰۰

۴۰,۰۰۰

۵۵,۰۰۰

۵۵,۰۰۰

۶۰,۰۰۰

۱۴

کنارگذر شمالی مشهد (۷۲کیلومتر)

۳۵,۰۰۰

۵۰,۰۰۰

۶۵,۰۰۰

۷۵,۰۰۰

۹۰,۰۰۰

۱۱۵,۰۰۰

۱۵

اهواز - بندر امام* (۹۰کیلومتر)

۳۵,۰۰۰

۴۵,۰۰۰

۸۰,۰۰۰

۱۳۰,۰۰۰

۱۷۰,۰۰۰

۱۸۰,۰۰۰

۱۶

ساوه- همدان قطعه دو (کربلا) (۸۰کیلومتر)

۵۵,۰۰۰

۸۵,۰۰۰

۱۰۰,۰۰۰

۱۷۰,۰۰۰

۲۰۰,۰۰۰

۲۵۰,۰۰۰

۱۷

پل زال - اندیمشک* (۴۵کیلومتر)

۵۵,۰۰۰

۹۰,۰۰۰

۱۰۰,۰۰۰

۱۴۰,۰۰۰

۲۰۰,۰۰۰

۲۵۰,۰۰۰

۱۸

قم - گرمسار (۱۵۲کیلومتر)

ایستگاه قم

۷۰,۰۰۰

۹۰,۰۰۰

۱۲۰,۰۰۰

۱۷۰,۰۰۰

۲۲۰,۰۰۰

۲۸۰,۰۰۰

ایستگاه گرمسار

۷۰,۰۰۰

۹۰,۰۰۰

۱۲۰,۰۰۰

۱۷۰,۰۰۰

۲۲۰,۰۰۰

۲۸۰,۰۰۰

جمع

۱۴۰,۰۰۰

۱۸۰,۰۰۰

۲۴۰,۰۰۰

۳۴۰,۰۰۰

۴۴۰,۰۰۰

۵۶۰,۰۰۰

۱۹

تهران - شمال (۲۱کیلومتر)

۶۰,۰۰۰

۱۲۰,۰۰۰

۱۵۰,۰۰۰

۱۸۰,۰۰۰

۲۳۰,۰۰۰

۲۹۰,۰۰۰

 

بررسی تجربیات و آمارهای ترکیه

در این قسمت سعی شده است سیاست‌ها راهبردهای وزارت حمل و نقل و زیرساخت ترکیه معرفی شده میزان عوارض عبور و مرور از برخی از آزادراه ها‏ی این کشور تجزیه و تحلیل شود.
راهبردهای وزارت حمل و نقل و زیرساخت ترکیه
با نگاه به گذشته وزارت حمل و نقل و زیرساخت ترکیه، باید گفت که این وزارتخانه اهداف سیاستی خود در سال ۲۰۰۳ را به این شرح ارائه داده بود (وزارت حمل و نقل و زیرساخت ترکیه، ۲۰۱۹):
هدف استراتژیک ۱: بازسازی سیستم حمل و نقل به طوری که کارآیی فنی و اقتصادی داشته و در سطح کشور متوازن باشد.
هدف ۱.۱: با بهبود استانداردهای ژئومتریک و فیزیکی برای بزرگراه‌‏ها‏ موجبات توسعه اقتصادی-اجتماعی کشور را فراهم کرد.
هدف ۲.۱: تسهیل دسترسی به منابع مالی جایگزین در چارچوب همکاری بخش خصوصی و عمومی به منظور تحقق جاده‏‌ها‏ و آزادراه‌‏ها‏ی دولتی با در مسیرهای پرترافیک زیر:
  • استانبول- ازمیر (شامل عبور از خلیج)
  • ادیرنه-ازمیر (شامل احداث پل معلق بر روی تنگه چناق قلعه)
  • آزادراه آنکارا-ازمیر
  • پل سوم تنگه استانبول
  • ۳۵۰۰ کیلومتر جاده کمربندی
هدف ۳.۱: بهبود و ارتقای حمل و نقل هوایی و تبدیل ترکیه به مرکز حمل و نقل هوایی منطقه‌ای، از این نظر، افزایش تعداد مسافران به ۱۳۰ میلیون نفر در سال

صرفا اگر همین استراتژی را مورد بررسی قرار دهیم، در می‌یابیم که ترکیه تقریبا به ۵۰ درصد اهداف خود دست یافته است. آزادراه استانبول ازمیر نزدیک به ۵۰ درصد پیشرفت داشته و چند فاز آن افتتاح شده است. آزادراه آنکارا ازمیر نیز همین وضع را دارد. پل سوم تگنه بسفر احداث و بهره‌برداری شده است. بسیاری از شهرها جاده‏‌ها‏ی کمربندی خود را تکمیل کردند و پروژه بلند پروازانه پل معلق تنگه چناق قلعه شروع شده است. همچنین در حال حاضر حجم مسافرات هوایی ترکیه از ۱۳۰ میلیون نفر در سال عبور کرده است.

عملکرد وزارت خانه

سرمایه گذاری‌های هنگفتی در زیرساخت‌های حمل و نقل این کشور صورت گرفته است. شکل زیر میزان سرمایه گذاری این کشور در طی سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۷ را نشان می‌دهد (سالنامه آماری وزارت حمل و نقل و زیرساخت، ۲۰۱۸)
عوارض آزادراه ها‏ در ایران و مقایسه آن با ترکیه

عوارض آزادراه ها‏ در ایران و مقایسه آن با ترکیه

در مجموع دولت ترکیه ۳۸۵ میلیارد لیر ترکیه (معادل ۱۰۰ میلیارد دلار بر اساس نرخ دلار ۲۰۱۷) در طی ۱۵ سال سرمایه ‌گذاری کرده است. این حجم از سرمایه‌گذاری در زیر ساخت‌های حمل و نقل به نوبه خود بی نظیر بوده است.
جدول زیر آمار جاده‏‌ها‏ی ترکیه را نشان می‌دهد. با توجه به این جدول، طول آزادراه‌‏ها‏ی ترکیه از ۱۷۵۳ کیلومتر در سال ۲۰۰۳ به ۲۶۵۷ کیلومتر در سال ۲۰۱۷ افزایش یافته است. به بیان دیگر در خلال نزدیک به ۱۵ سال ۹۰۰ کیلومتر آزادراه در این کشور احداث شده است.
عوارض آزادراه ها‏ در ایران و مقایسه آن با ترکیه
(وزارت حمل و نقل و زیرساخت ترکیه، ۲۰۱۹)

عوارض عبور از پل‌‌ها و تونل‌ها

ترکیه چهار پل مهم بر روی دریا دارد که سه مورد از آن در شهر استانبول و بر روی تنگه بسفر قرار دارد. پل چهارم بر روی خلیج ازمیت قرار دارد. همچنین برای تسهیل عبور و مرور از تنگه بسفر، ترکیه اقدام به احداث تونل از زیر این تنگه کرده است که مناسب برای اتومبیل‌ها و مینی بوس‌ها است. عوارض عبور از این گذرگاه‏‌ها‏ برای سال ۲۰۱۹ (به لیر ترکیه: TL) به علاوه هزینه احداث و تاریخ ساخت آن‌ها به صورت زیر است.
پل شهدای ۱۵ جولای (بر روی تنگه بسفر)
شروع بهره‌برداری از سال ۱۹۷۳
• اتومبیل ۸,۷۵ TL
• خودروهای سبک عمومی ۱۱,۲۵ TL
• موتورسیکلت ۳,۵۰ TL
پل سلطان محمد فاتح (بر روی تنگه بسفر)
شروع بهره‌برداری از سال ۱۹۸۸
• اتومبیل ۸,۷۵ TL
• خودروهای سبک عمومی ۱۱,۲۵ TL
• موتورسیکلت ۳,۵۰ TL

پل عثمان قازی (خلیج ازمیت)
هزینه ساخت: ۱.۲ میلیارد دلار و شروع بهره ‌برداری از سال ۲۰۱۶
• اتومبیل ۱۰۳,۰۵ TL
• خودروهای عمومی سبک ۱۶۴,۸۵ TL
• موتورسیکلت ۷۲,۱۵ TL
• اتوبوس سه محور ۱۹۵,۷۵ TL
• تریلی چهار یا پنج محور ۲۵۹,۶۵ TL
• تریلی شش محور و بالاتر ۳۲۷,۶۵ TL

پل سلطان سلیم (تنگه بسفر)
هزینه ساخت: ۴.۵ میلیارد لیر ترکیه و شروع بهره‌ برداری از سال ۲۰۱۶
• اتومبیل ۱۹,۱۵ TL
• خودروهای عمومی سبک ۲۵,۵۰ TL
• موتورسیکلت ۱۳,۴۰ TL
• اتوبوس سه محور ۴۷,۳۵ TL
• تریلی چهار یا پنج محور ۱۲۰,۲۰ TL
• تریلی شش محور و بالاتر ۱۴۹,۵۵ TL

تونل اوراسیا
هزینه ساخت: ۱.۲۵ میلیارد دلار و شروع بهره ‌برداری از سال ۲۰۱۶
• اتومبیل ۲۳.۳۰ TL
• مینی بوس ۳۴.۹۰ TL

تا قبل از سال ۲۰۱۶ فقط دو پل بر روی تنگه بسفر قرار داشتند. در این سال چند پروژه بزرگ مواصلاتی از جمله پل سلطان سلیم (کمربندی بیرونی استانبول)، پل عثمان قازی و تونل اوراسیا افتتاح شدند. این امر نشان از توجه دولت ترکیه به بحث حمل و نقل در دهه اخیر است. همچنین پروژه‏‌ها‏ی کوچک و بزرگ بسیاری در حال اجرا هستند. ترکیه هزینه ساخت این سازه‌‏ها‏ را از طریق عوارض وضع شده بر روی عبور و مرور وسایط نقلیه بازمی‌گرداند. به عنوان مثال هزینه عبور تریلی ۱۸ چرخ از روی پل سلطان سلیم در سال ۲۰۱۹ برابر با ۱۲۰ لیر معادل ۲۴۰ هزار تومان است.
پل‌های تحت مالکیت وزارت حمل و نقل و زیرساخت (پل شهدای ۱۵ جولای و پل سلطان محمد فاتح) در سال ۲۰۱۸ درآمدی بالغ بر ۴۵۰ میلیون لیر داشتند و در حدود ۱۰۰ میلیون خودرو از روی آن‌ها گذر کرده‌اند. آزادراه‏‌ها‏ی تحت مالکیت این وزارت خانه نیز درآمدی بالغ بر ۱.۲ میلیارد لیر داشتند و معبر ۳۲۰ میلیون خودرو بودند. سایر پل‌ها و تونل اوراسیا به موجب قرارداد ساخت تا چندین سال تحت اختیار بخش خصوصی قرار گرفته‌اند. با توجه به نرخ بالای عوارض درآمد قابل قبولی برای این معابر متصور است.

بحث و نتیجه گیری

در این گزارش ابتدا انواع جاده‌‏ها‏ بر اساس تعریف وزارت راه و شهرسازی ارائه شد. سپس آمارهای مربوط به آزادراه‌‏ها‏ از جمله طول آن و عوارض آزادراه ارائه شد. بر اساس آمارهای وزارت راه و شهرسازی بیش از ۳۰ درصد سفرهای کامیون حامل کالاهای ترانزیتی از مبادی گمرکی به مبادی گمرکی دیگر در کشور، متعلق به کشورهای خارجی است. به طوری که ترکیه به تنهایی ۱۱ درصد از کل سفرها از این قبیل را به خود اختصاص داده است. حال صحبت این است که با توجه به یارانه‏‌ها‏ و سوبسیدهای گوناگون در ساخت آزادراه‌‏ها‏ و همچنین تخریب طبیعت و زمین‌های کشاورزی و در کل سرمایه گذاری هنگفتی که در این زمینه انجام می‌شود، آیا بازگشت سرمایه مناسبی صورت می‌گیرد؟ نکته اصلی این است که ترکیه بابت تامین مالی آزادراه‌‏ها‏ی خود عوارض سنگینی را بر کامیون‌ها می‌بندد که بخش از این کامیون‌ها نیز متعلق به ایران هستند.
در واقع، کامیون‌های ایرانی برای عبور از آزادراه‏‌ها‏ی پل‌های ترکیه مخصوصا مسیر پل سلطان سلیم و رسیدن به اروپا، ۱۵۰ لیر معادل ۳۰۰ هزار تومان پرداخت نمایند. این درحالی است که کامیون‌های ترکیه برای عبور از آزادراه‏‌ها‏ی ایران و رسیدن به مرزهای شرقی کشور چیزی کمتر از ۱۰۰ هزار تومان آن‌ هم برای یک مسیر ۲۰۰۰ هزار کیلومتری پرداخت می‌کنند.
به طور کل سیاست ترکیه در تامین مالی آزادراه‌‏ها‏ این است که در افق میان مدت از طریق عوارض عبور و مرور بازپرداخت بدهی‌ها را انجام دهد و حتی در بلندمدت به سوددهی برسد. این در حالی است که در این به ندرت چنین سیاستی اتخاذ می‌شود. باید به یاد داشت که پروژه‏‌ها‏ی آزادراهی از محل بودجه‌‏ها‏ی عمرانی کشور اجرا می‌شود و نیاز است که حداقل هزینه استفاده از این آزادراه‏‌ها‏ از کامیون‌های خارجی به صورت کامل و مشابه مدل ترکیه اخذ گردد.
۷۶

برای نظر دادن ابتدا باید به سیستم وارد شوید. برای ورود به سیستم اینجا کلیک کنید.