میزان جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌های ایران

مهدی ابراهیم زاده  ۱۳۹۸/۰۳/۲۴
میزان جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌های ایران
امروزه بسیاری از کشورهای جهان به واسطه عدم تکاپوی منابع داخلی برای سرمایه‌گذاری، تمایل شدیدی به جذب سرمایه‌های خارجی پیدا کرده‌اند. سرمایه‌گذاری خارجی معمولاً به دو طریق، سرمایه‌گذاری سهامی (غیر مستقیم) و سرمایه گذاری مستقیم خارجی صورت می‌گیرد. خرید اوراق قرضه و سهام شرکت‌ها در معاملات بورس و قبوض سپرده در بانک های خارجی از انواع سرمایه‌گذاری سهام دارانه هستند که در این حالت سرمایه‌گذار خارجی در اداره واحد تولیدی نقش مستقیم نداشته و مسئولیت مالی نیز متوجه وی نیست. در گزارش حاضر به بررسی سهم جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌های ایران پرداخته شده و پیشنهاداتی از منظر سیاست‌گذاری ارائه خواهد شد.
مهمترین ویژگی سرمایه‌گذاری سهامی فرار بودن آن است. به عبارت دیگر سرمایه‌گذار خارجی در هر لحظه قادر است با فروش سهام یا اوراق بهادار، سرمایه‌اش را به کشور خود و یا کشور ثالث منتقل نماید. اما سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، نوعی سرمایه گذاری است که به منظور کسب منفعت دائمی و همیشگی در مؤسسه‌ای مستقر در کشوری غیر از کشور سرمایه گذار صورت می گیرد و نتیجه آن کسب حق رأی مؤثر در مدیریت شرکت است.
سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی عاملی برای انتقال دارایی از کشورهای پیشرفته به کشورهای در حال توسعه است، به طوری که سرمایه‌گذاری داخلی را نیز در کشور میزبان تشویق می‌کند. به عبارت دیگر، FDI قسمتی از خطرات عدم اطمینان را به عهده می‌گیرد. همچنین سرمایه گذاری مستقیم خارجی از طریق فعالیت‌های تحقیق و توسعه در محل، تنوع بخشیدن به ترکیب صادرات کشور میزبان، ایجاد رقابت بین دانش فنی جدید و موجود، به تخصیص بهینه منابع کمک می‌کند (سیدنورانی & محمدپور, ۱۳۹۵).
زمانی که FDI با هدف کسب منفعت در کشوری صورت می‌گیرد، مزایای بسیاری را برای کشور میزبان ایجاد می‌کند، که این مزایا عبارتند از: انباشت سرمایه فیزیکی، انتقال و استفاده از تکنولوژی و ایجاد سرریزهای ناشی از آن، توسعه صادرات، افزایش ذخایر ارزی، بهبود تراز پرداخت‌ها، فرصت‌های تجاری جدید، افزایش درآمدهای مالیاتی دولت، افزایش قدرت رقابت، نوآوری، افزایش اشتغال، افزایش ظرفیت تولید و در نهایت افزایش رشد اقتصادی (سیدنورانی & محمدپور, ۱۳۹۵).
میزان جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌های ایران

 

سرمایه گذاری مستقیم خارجی

سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، سرمایه گذاری است که توسط یک شرکت، در شرکتی دیگر و در کشوری دیگر صورت می‌گیرد. سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی اصولا با سرمایه‌گذاری غیرمستقیم که از طریق آن در سهام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس سرمایه‌گذاری می‌کنند تفاوت دارد. در این نوع سرمایه‌گذاری، شرکت سرمایه گذار دارای قدرت تاثیرگذاری و تصمیم‌گیری در شرکتی که سرمایه‌گذاری کرده است می‌باشد. در کشورهایی با اقتصاد باز و با نیروی کار ماهر که از لحاظ رشد دارای چشم انداز مناسبی هستند، سرمایه گذاری مستقیم خارجی بیشتری را به خود جذب می‌کنند (Investopedia, 2015).
یکی از علل وجود سرمایه گذاری مستقیم خارجی ، نواقص بازار در امر خرید و فروش تکنولوژی است، اگر تکنولوژی توسط کشور میزبان خریداری شود، دیگر هیچ نوع سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی انجام نمی‌شود. البته به دلیل این که دارنده فناوری حاضر به فروش آن نیست، و همچنین فناوری مانند سایر کالاهای اقتصادی نیست که بتوان آن را خرید و فروش کرد، معمولا شرکت‌های مادر به چند دلیل حاضر به فروش فناوری خود به صورت کامل نیستند:
نخست این که آن‌ها نگران افشا شدن نوآوری خود هستند؛ دوم این که چون مدیریت و فناوری همواره مکمل یکدیگر هستند، بنابراین نمی‌توان فناوری را به کشوری واگذار کرد که کارایی مدیریتی در آن جا ضعیف است و بالاخره این که سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی که توسط شرکت مادر انجام می‌شود مزیت‌های شرکت مادر را محفوظ می‌دارد (نصاییان, ۱۳۸۵).
مطالعات نشان می‌دهد که سرمایه گذاری مستقیم خارجی به هر علت و شکلی که صورت پذیرد، اثرات قابل ملاحظه ای بر روی متغیرهای کلان اقتصادی از جمله کاهش نرخ بهره، کاهش نرخ ارز، افزایش رشد اقتصادی، افزایش درآمد مالیاتی دولت، کاهش بدهی دولت، بهبود توزیع درآمد، انتقال تکنولوژی، افزایش اشتغال، توسعه صادرات، کاهش واردات و تاثیر مثبت در تراز پرداخت‌ها دارد.

میزان جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌های ایران

نمودار زیر میزان جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی استان‌ها از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۵ (به صورت تجمعی) برای استان‌های ایران را نشان می‌دهد. البته این تمام سرمایه گذاری مستقیم خارجی جذب شده در ایران نیست چرا که سهم FDI فرا استانی در این نمودار لحاظ نشده است.
میزان جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌های ایران
نمودار ۱. سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌‏ها به صورت تجمعی از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۵
 
مجموع سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌های ایران از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۵ بالغ بر ۲۲.۷ میلیارد دلار بوده است. اگر سهم FDI فرا استانی را هم به این رقم اضافه نماییم، کل سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی جذب شده ایران از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۵ بدست می‌آید که نزدیک به ۲۷ میلیارد دلار است.
با بررسی سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌ها از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۵، مشخص می‌شود که استان‌های خوزستان و بوشهر بالاترین میزان جذب FDI را داشته‌اند. دلیل این امر سرمایه‌گذاری در میادین نفت و گاز در این استان‌ها بوده است. استان‌های تهران، اصفهان، آذربایجان شرقی و فارس در رتبه‌های بعدی قرار دارند. حجم سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی استان ایلام از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۵ صفر بوده است. حجم سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی استان‌های کرمانشاه، قم، خراسان جنوبی، کهگیلویه و بویراحمد، کردستان و چهارمحال و بختیاری در این مدت شش ساله کمتر از ۲۰ میلیون دلار بود.
نمودار آبشاری زیر میزان جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی استان‌های ایران برای سال ۱۳۹۵ را نشان می‌دهد.
میزان جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌های ایران
نمودار ۲. میزان جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌های ایران برای سال ۱۳۹۵

 

با توجه به این نمودار، میزان جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان اصفهان در سال ۱۳۹۵ بیشتر از بقیه استان‏‌ها بود. استان تهران، آذربایجان غربی و شرقی در رتبه‌های بعدی قرار دارند. میزان جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی استان‌های بوشهر، اردبیل، ایلام، کهگیلویه و بویراحمد، قم، کردستان و کرمانشاه در سال ۱۳۹۵ صفر بود. میزان جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی استان خراسان جنوبی نیز تنها ۳۲۰ هزار دلار بود.
و اما وقتی میزان جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌های ایران در سال‌های مختلف باهم مقایسه می‌شود، با تصویر شوکه‌آوری مواجه می‌شویم. مجموع FDI استان‌ها برای هر سال در نمودار آبشاری زیر به تصویر کشیده شده است.
میزان جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌های ایران
نمودار ۳. میزان جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌ها در سال‌های مختلف
 
همانطور که مشاهده می‌شود، مجموع FDI استان‌ها در سال ۱۳۹۳ برابر با ۲۹۶ میلیون دلار و در سال ۱۳۹۴ فقط ۳۴ میلیون دلار بود. این رقم‌ها در مقایسه با سال‌های پیش و پس این دوره دوساله، بسیار ناچیز هستند. به طوری که در سال ۱۳۹۵ میزان سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌ها نسبتا به سال قبل (۳۴ میلیون دلار) ۱۹۴ برابر شده است.

عوامل موثر بر جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی

طبق بررسی های انجام شده علت اصلی ورود حجم بالایی از سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به کشورها می‌تواند به شرح زیر باشد:
  • عوامل سیاست گذاری اقتصادی
  • عوامل ساختار اقتصادی
  • عوامل تشویقی و حمایتی
  • عوامل جغرافیایی و سیاسی
شیری و کیان پور در مقاله خود در مورد عوامل موثر بر سرمایه گذاری مستقیم خارجی ، با مطالعه وضعیت کشورهای جهان در نهایت از بین عوامل مختلف چهار عامل را که بیشترین اثرگذاری را بر FDI داشت معرفی می‌کنند (مشیری & کیان پور, ۱۳۹۱):
عامل اول، نرخ بازگشت سرمایه است که مهمترین نقش را در جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به عهده دارد. این نتیجه، در واقع تایید کننده نظریه سرمایه گذاری نئوکلاسیک‌ها است که در آن نرخ بازگشت سرمایه به عنوان مهمترین عامل تعیین کننده سرمایه‌گذاری معرفی می‌شود. افزایش نرخ بازگشت سرمایه، خود به سطح توسعه یافتگی و میزان کارآیی کشورها بستگی دارد. این نرخ همچنان تاحدی نا اطمینانی‌های ناشی از ریسک سیاسی، فساد اداری و نرخ تورم بالا را نیز تحت پوشش قرار می‌دهد.
دومین عامل تاثیرگذار مهم بر سرمایه گذاری مستقیم خارجی، زیر ساخت‌های یک کشور است که در در مطالعه مشیری و کیان‌پور به وسیله تعداد تلفن‌های ثابت به ازای هر ۱۰۰ نفر به عنوان یک تقریبی از آن اندازه گیری شده است. اثر زیرساخت‌ها در جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا بیشتر از سایر مناطق بوده است.
سومین عامل مهم، سرمایه انسانی است که افزایش آن موجب افزایش سرمایه گذاری مستقیم خارجی می‌شود. افزایش سرمایه انسانی در کشور موجب افزایش کارآیی و بهره وری تولید، افزایش توانایی انجام کارهای پیچیده، همچنین افزایش انعطاف پذیری در مسئولیت پذیری نیروی انسانی و انعطاف نیرو در تصدی مشاغل جدید همسو با تحولات تکنولوژیکی در داخل صنعتی می‌شود.
در نهایت، عامل چهارم درجه باز بودن اقتصاد است که می‌تواند در تشویق سرمایه‌گذاران خارجی برای سرمایه‌گذاری در کشورهای میزبان به منظور صادرات کالا موثر باشد.

جمع‌بندی و ارائه پیشنهادات

در این گزارش پس از بررسی اجمالی مفهوم سرمایه‌گذاری خارجی و ضرورت توجه به آن، وضعیت استان‌های کشور را در زمینه سرمایه‌گذاری خارجی مورد بررسی قرار دادیم. داده‌های موجود نشان می‌دهد که مجموع سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌های ایران از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۵ بالغ بر ۲۲.۷ میلیارد دلار بوده است. اگر سهم FDI فرا استانی را هم به این رقم اضافه نماییم، کل سرمایه گذاری مستقیم خارجی جذب شده ایران از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۵ بدست می‌آید که نزدیک به ۲۷ میلیارد دلار است.
با بررسی سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌ها از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۵، مشخص می‌شود که استان‌های خوزستان و بوشهر بالاترین میزان جذب FDI را داشته‌اند. دلیل این امر سرمایه گذاری در میادین نفت و گاز در این استان‌ها بوده است. استان‌های تهران، اصفهان، آذربایجان شرقی و فارس در رتبه‌های بعدی قرار دارند. حجم سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی استان ایلام از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۵ صفر بوده است. حجم سرمایه گذاری مستقیم خارجی استان‌های کرمانشاه، قم، خراسان جنوبی، کهگیلویه و بویراحمد، کردستان و چهارمحال و بختیاری در این مدت شش ساله کمتر از ۲۰ میلیون دلار بود.
با توجه به مباحث مطرح شده می‌توان پیشنهادات کاربردی و مناسبی برای جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی ارائه کرد:
افزایش رشد اقتصادی و تولید باعث افزایش در جذب سرمایه‌گذاری می‌شود که افزایش رشد اقتصادی و تولید با حمایت دولت از سرمایه‌گذارن، فراهم نمودن زیر ساخت‌ها، اعطای تسهیلات بانکی به بخش تولید، تخصیص یارانه و کاهش بروکراسی اداری و بهبود محیط کسب و کار، باعث ایجاد رونق اقتصادی و افزایش تمایل به سرمایه‌گذاری به ویژه توسط بخش خصوصی می‌شود.
ایجاد ثبات اقتصادی و کنترل نرخ تورم (بالا بودن نرخ تورم با بالا بردن نااطمینانی نسبت به آینده انگیزه سرمایه‌گذاری را کم می‌کند) و ایجاد نظرم و امنیت در بازارهای پولی و مالی کشور به منظور جلوگیری از نوسانات نرخ ارز و نرخ تورم در بازارهای داخلی باعث افزایش تمایل به سرمایه‌گذاری و افزایش اطمینان خاطر سرمایه‌گذاران می‌شود. چرا که یکی از عوامل بسیار موثر در توسعه سرمایه‌گذاری افزایش امنیت سرمایه‌گذاری می‌باشد که سرمایه‌گذاران هر چند به دنبال افزایش سودآوری خود هستند اما عامل مهمی که این امر را تحت شعاع قرار می‌دهد، احساس امنیت است که نقش دولت و مسئولین در این زمینه بسیار مهم است.
افزایش هزینه‌های جامعه و افزایش هزینه‌های دولت به ویژه افزایش هزینه دولت برای فراهم ساختن زیر ساختن زیرساخت‌ها باعث افزایش تمایل سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی در افزایش سرمایه‌گذاری می‌شود و از سوی دیگر افزایش هزینه منجر به افزایش تقاضا و ایجاد رونق و افزایش تولید و در نهایت افزایش سرمایه‌گذاری می‌شود.
برخورد مناسب با سرمایه‌گذاران که خود به عنوان مبلغان عمل می‌کنند می‌توانند باعث افزایش سرمایه‌گذاری شود، چرا که در صورت رضایت سرمایه‌گذاران از سرمایه‌گذاری که انجام داده‌اند، این امر می‌تواند منجر به تحریک افراد در سرمایه‌گذاری جدید شود.
ایجاد خوشه‌های صنعتی برای تقویت واحدهای تولیدی و ایجاد زنجیره تولید و نظارت مستمر بر اجرای مناسب قانون اصل ۴۴ برای تقویت بخش خصوصی و کوچک نمودن ولت در جذب سرمایه بسیار موثر است.
۲۲۱

برای نظر دادن ابتدا باید به سیستم وارد شوید. برای ورود به سیستم اینجا کلیک کنید.