شرکت های بزرگ کره جنوبی (چائبول ها): اثرات اقتصادی، نحوه ایجاد و رشد

گروه مشاوران مدیریت و مطالعات راهبردی تدبیر  ۱۳۹۷/۰۳/۰۱
  فایلهای مرتبط
شرکت های بزرگ کره جنوبی (چائبول ها): اثرات اقتصادی، نحوه ایجاد و رشد

«چکیده»

* در خصوص اهمیت بنگاه­های بزرگ برای رشد اقتصادی و توسعه، اجماع زیادی میان اندیشمندان و سیاستگذاران وجود دارد. بنگاه­های بزرگ در کشورهای درحال توسعه معمولا در چندین رشته فعالیت حضور دارند و از آنها تحت عنوان گروه­های کسب­و­کاری و کانگلوموریت یاد می­شود.

*در کره جنوبی به جای استفاده از عنوان گروه­های کسب­وکاری از اصطلاح چائبول (به معنی پول کلان) برای توصیف این شرکت­ها یاد می­شود. سامسونگ، هیوندا، ال جی همگی چائبول­های شناخته شده در کره و همچنین جهان هستند. فروش 10 چائبول برتر کره در سال 2017 برابر با 67.8 درصد تولید ناخالص ملی کره و ثروت آنها معادل 110 درصد تولید ناخالص ملی کره بوده است. در سال 2017 دارایی سامسونگ به تنهایی بیش از 560 میلیارد دلار بوده است.

*با شکست و خروج ژاپنی­ها از کره، فروش اموال ژاپنی­ها که معادل سی درصد اقتصاد کره بود، فرصتی را فراهم آورد که بنگاه­های کره­ای محدودی امکان رشد سریع بیابند. این اموال بدون مزایده با قیمتی معادل 30 تا 90 درصد کمتر از ارزش واقعی آنها فروخته شدند. خریداران که همگی از نزدیکان حاکمان بودند با پرداخت 10 درصد قیمت اموال و پرداخت بقیه قیمت در مدت 15 سال بدون افزایش قیمت صاحب آن شدند که با لحاظ تورم بالای آن دوران فرصت بسیار خوبی برای چائبول­ها بود. چائبول­هایی مانند سامسونگ، هیوندای، هانوا دوسان و اس­کا از این فرصت استفاده کردند و رشد یافتند.

شرکت های بزرگ کره جنوبی (چائبول ها) اثرات اقتصادی، نحوه ایجاد و رشد

 

در روند تاریخی فوق توجه به چند نکته ضروری است.

1- نحوه انباشت سرمایه چائبول­ها با رانت و تصاحب اموال ژاپنی­ها همراه بوده است امری که در بررسی سامسونگ به طور دقیق به آن پرداخته شد. اما نکته متمایز این چائبول­ها با بسیاری از شرکت­های مشابه در سایر کشورهای دنیا این است که آنها از این رانتها در جهت تولید بهینه استفاده نمودند. تلاش لی برای گسترش سامسونگ و حتی برخورد با ناکارآمدی پسرشان نمونه­ای از این تفاوت است. جانشینان وی نیز این رویه را ادامه دادند و بسیاری از شرکت­های ناکارآمد را تعطیل کردند و از بسیاری از کسب­وکارهایی که در آن موفق نبودند خارج شدند.

2- حاکمان کره هر چند کودتاگر بودند اما به­جای تصاحب اموال چائبول­ها کوشیدند از آنها در جهت تولید ثروت استفاده کنند.

3-نکته مهم دیگر تقسیم­ بازاری است که میان این بنگاه­ها به ویژه در دهه 1980 انجام می­شود و به رشد مقیاس آنها کمک فراوانی می­کند. در این میان سیاستگذاری دولت در این زمینه نیز بسیار مهم است.

4-درنهایت تلاش­های آنها برای حضور فعال­تر در عرصه جهانی از دهه 1990 امر مهمی است که با تمرکز بر تحقیق و توسعه انجام می­شود. البته پیوستن کره جنوبی به جمع اعضای سازمان همکاری­های اقتصادی و توسعه در سال 1996 نیز بر تعامل شرکت­های کره­ای با دنیای خارج نیز اثر مثبتی گذاشت.
اصل مقاله - کلیک کنید

 

مقدمه:

چانگ-استاد سرشناس دانشگاه کمبریج- مشکل کشورهای فقیر جهت دستیابی به توسعه را 1) عدم وجود فناوری پیشرفته و 2) عدم وجود بنگاه­های بزرگ می­داند و یادآور می­شود در کشورهای در حال توسعه 30 الی 50 درصد نیروی کار شاغل خویش­فرما است. این میزان در نروژ 7/6 درصد، در آمریکا 5/7 و در فرانسه 6/8 است. در واقع در کشورهای پیشرفته اکثر افراد در شرکت­های بزرگ کارهای تخصصی انجام می­دهند و این بنگاهها موتور رشد و توسعه هستند(چانگ،1392). اهمیت بنگاه­های بزرگ از سوی اندیشمندان دیگر نیز مورد تاکید قرار گرفته است(لی و دیگران، 2013) و سازمان توسعه و همکاری­های اقتصادی نیز در استراتژی نوآوری خود یادآور می­شود: "...به طور میانگین شرکتهای جوان در بسیاری از کشوهای سازمان توسعه و همکاری­های اقتصادی اندازه مناسبی ندارند و اندازه کوچک آنها اثرشان بر نوآوری و متعاقب آن بر اقتصاد و جامعه را کم کرده است. بنابراین سیاست­هایی که ( به­‎طور سهوی) رشد بنگاه­‎ها را محدود کرده است، باید با دقت مورد ارزیابی قرار گیرد" ( سازمان توسعه و همکاری­های اقتصادی، 2015).

لذا درخصوص اهمیت بنگاه­های بزرگ برای رشد اقتصادی و توسعه اجماع زیادی میان اندیشمندان و سیاستگذاران وجود دارد. البته پیش از ادامه بحث لازم است به این نکته اشاره شود که بنگاه­های بزرگ در کشورهای درحال توسعه عموما در چندین رشته فعالیت حضور دارند و از آنها تحت عنوان گروه­های کسب و کاری و کانگلوموریت یاد می­شود. با توجه به تعاریف مختلف در مورد این بنگاه­ها از جمله مک­کنزی(2012)، لنگلوئیس(2013) و چری و دیکسیت (2014) می­توان گفت یک گروه تجاری شامل مجموعه­ای از شرکت­ها است که 1) حداقل در سه رشته فعالیت مختلف فعالیت می­کنند و 2) شرکت­های زیرمجموعه استقلال اندکی دارند و تصمیمات استراتژیک توسط مجموعه مرکزی گرفته می­شود.

کاپلن و هینکی(2010) یادآور می­شوند از میان 78 شرکت برتر در کشورهای درحال توسعه در دهه اول قرن بیستم، 53 شرکت با توجه به دامنه فعالیت­شان گروه کسب­وکاری محسوب می­شوند­­(کاپلن و هینکی، 2010). مثال بارز این بنگاه­ها در کشورهای درحال توسعه بنگاه­های کره­ای مانند سامسونگ و هیوندایی  است که نقش بسیار مهمی در توسعه کشورشان ایفاء کرده‎‌­اند.

با توجه به مطالب فوق این سوال مطرح می­شود که بنگاه­های بزرگ چگونه ایجاد می­شوند و رشد می­نمایند؟ برای پاسخ به این سوال در ادامه به بررسی نحوه شکل­‎گیری و رشد بنگاه­‎هایی مانند سامسونگ در کشور کره جنوبی پرداخته­‎ایم.

1-چشم انداز عمومی

همانطور که بیان شد بسیاری از بنگاه­های بزرگ در کشورهای درحال توسعه در چندین فعالیت اقتصادی حضور دارند. در ادبیات اقتصاد و مدیریت از این بنگاه­ها با عنوان گروه­های کسب­وکاری و کانگلوموریت یاد می­شود.در کره جنوبی به­جای استفاده از عنوان گروه­های کسب­وکاری از اصطلاح چائبول(به معنی پول کلان) برای توصیف این شرکت­ها یاد می­شود(میچل،1395). سامسونگ، هیوندا، ال جی، چائبول­های شناخته شده در کره و همچنین جهان هستند. آنها از دهۀ 1960 به تدریج قدرت گرفتند و به بنگاه­های بزرگ اقتصادی بدل شدند. آمسدن در این باره می­نویسد:

گروه‌­های کسب‌­وکاری درتمام کشورهای دیرصنعتی شده رایج هستند اما در کره انداز آنها بسیار بزرگ است. در لیست پانصد شرکت برتر فورچون در سال 1986 تعداد 10 شرک کره­ای وجود داشت در حالی که از تمام کشورهای دیگر درحال توسعه تنها 7 شرکت در این لیست موجود بود. (آمسدن، 1989، 9-8).

در دوران معاصر نیز این بنگاه­ها نقش مهمی در اقتصاد کره ایفاء می‎­نمایند.

 فروش 10 چائبول برتر کره در سال 2017 برابر با 67.8 درصد تولید ناخالص ملی کره و ثروت آنها معادل 110 درصد تولید ناخالص ملی کره بوده است و ثروت سامسونگ به تنهایی برابر با 42 درصد تولید ناخالص ملی کره است(پری­مک، 2017) همچنین ارزش 5 چائبول بزرگ کره بیش از 50 درصد ارزش بازار سهام کره است(بلومبرگ،2017).02

نگاهی به نمودار 1 نشان می­دهد که مجموع دارایی 5 چائبول برتر کره در سال 2017 برابر با 1182 میلیارد دلار و میزان فروش آنها برابر با 762 میلیارد دلار بوده است. اگر به این نکته توجه شود که تولید ناخالص داخلی کره در سال 2017 برابر با 1530 میلیارد دلار بوده است اهمیت این شرکت‌­ها بیشتر نمایان می‎­شود.

2 -ایجاد و رشد چائبول­ها: یک بررسی تاریخی

برای درک نحوه شکل­گیری چائبول­ها در کره جنوبی آشنایی مختصری با تاریخ آن کشور ضروری است. از نظر تاریخی، هر چند قدمت سکونت در ناحیه­ای که امروز کشور کره نامیده می­شود به پیش از میلاد مسیح باز می­گردد. اما  تنها در سال 1897 امپراطوری کره در نتیجه اتحاد نواحی مختلف تشکیل شد که به فاصله کوتاه پس از آن نیز به اشغال ژاپن درآمد. در واقع کشور کره از سال 1910 تا پایان جنگ جهانی دوم در سال 1945 در اشغال ژاپن بود و در آن سال با شکست ژاپن و ورود نیروهای شوروی به بخش شمالی و نیروهای آمریکایی به بخش جنوبی، کشور به دو بخش تقسیم شد. از سال 1945 تا 1948 حکومت نظامی آمریکا در کره جنوبی قدرت را در دست داشت و در سال 1948 اولین انتخابات در کشور برگزار و «رهی» قدرت را در دست گرفت. تلاش­های برای ایجاد یکپارچگی در کشور در نهایت به شکست انجامید و دولت کره شمالی در 1950 به کره جنوبی حمله کرد. در نهایت با دخالت آمریکا و چین، جنگ با تلفات فراوان از جمله  بیش از 170 هزار نفر از کره جنوبی در سال 1953 پایان یافت. از آن دوران به بعد به غیر از چند درگیری مختصر، کره دچار اشغال یا جنگ نشده است. با توجه به تحولات تاریخی فوق اکنون می­توان روند ایجاد و رشد چائبول­ها را تشریح نمود.

2-1-پیدایش چائبول‌­ها 1960-1948

 در خلال سال­های اشغال ژاپنی­ها (1910 تا 1945) ، آنها اجازه فعالیت زیادی به بنگاه­های کره­ای نمی­دادند. تجارت و صنعت در دست ژاپنی­ها بود و تنها معدود بنگاه­های کوچک توانستند به فعالیت ادامه دهند که در زمینه­هایی مانند تولید شکر، کاغذ و فعالیت بانکی کوچک مقیاس فعالیت می­کردند. در خلال سال­های 1945 الی 1960 بود که بنگاه­های کره­ای فرصت رشد یافتند. فروش اموال ژاپنی­ها که معادل سی درصد اقتصاد کره در  آن زمان بود فرصتی را فراهم آورد که بنگاه­های کره­ای محدودی امکان رشد سریع بیابند(سی جین چانگ، 2003). برخی گزارش­ها در مورد اموال به جای مانده از ژاپنی­ها به این نکته اشاره می­نمایند که دارایی­های آن شامل 166.300 مورد بود که بیش از 3000 مورد آن عبارت از واحدهای صنعتی، بنگاه­های تجاری بود همچنین زمین­هایی که از تصاحب ژاپنی­ها آزاد شد معادل 15 درصد کل زمین­های کره بود(شیم و لی، 2008). این اموال بدون مزایده به فروش رفت و تخمین زده می­شود این اموال با قیمتی معادل 30 تا 90 درصد کمتر از ارزش واقعی آنها فرخته شدند(همان، 74). خریداران که همگی از نزدیکان حاکمان بودند می­توانستند با پرداخت 10 درصد قیمت اموال و پرداخت بقیه قیمت در مدت 15 سال بدون افزایش قیمت، صاحب آن شوند که با لحاظ تورم بالای آن دوران فرصت بسیار خوبی بود (سی جین چانگ، 2003همچنین شیم و لی، 2008).

 چائبول­هایی مانند سامسونگ، هیوندای، هانوا دوسان و اس­کا از این فرصت استفاده کردند و رشد یافتند(سی جین چانگ، 2003). علاوه بر این چائبول­ها از انواع مختلف حمایت­ها از وام کم بهره تا مجوز واردات و ارز تخصیصی برخوردار شدند. درواقع هنگامی که یک شرکت اموال ژاپنی­ها را تصاحب می­کرد وام کم بهره برای بازسازی آن و همچنین ارز برای واردات کالاهای مورد نیاز را به دست می­آورد(شیم و لی، 2008). همچنین سامسونگ، اس کا و ال­جی از جمله شرکت­هایی بودند که در زمان "رهی" به واسطه رابطه نزدیک شخصی یا سیاسی با دولت رشد سریعی را تجربه کردند(همان،47). درمجموع دوران رهی دوران شکل­گیری و رشد سریع چائبول­ها بود

2-2-دوران صنعتی شدن: 1979-1961

ژنرال "چونگ هی پارک" در بهار 1961 با کودتا قدرت را در دست گرفت. در این مقطع وضعیت اقتصادی بسیار وخیم بود و کره جنوبی در بسیاری از موارد از جمله درآمد سرانه، تولید صنعتی، سطح تکنولوژی و قدرت نظامی پشت سر همسایه شمالی خود قرار داشت(شیم و لی، 2008). دولت پارک در ابتداء قصد برخورد با بنگاه­هایی را داشت که با دولت رهی همکاری می­کردند و جرم آنها را انباشت غیرقانونی ثروت اعلام نمود(یو، 1395). به عنوان مثال، دولت با لی-بنیانگذار شرکت سامسونگ- نیز برخورد کرد ولی به سرعت دریافت که برای توسعه کشور نیازمند همکاری با این بنگاه­ها است(سی جین چانگ، 2003).

دولت پارک در اولین قدم، برنامه توسعه اقتصادی اول را در سال 1962 طراحی و آغاز نمود. طی این برنامه دولت صنایع خاصی را به عنوان اولویت مشخص نمود و کوشید آنها را رشد دهد. اما، کشور به شدت با کمبود منابع  اعم از مالی و انسانی و مشکل عدم تنوع محصولات روبرو بود. تحت این شرایط دولت پارک سیاست چماق و هویج را در برابر چائبول­ها در پیش گرفت. از یکسو آنها را مجبور نمود وارد صنایع خاصی شوند و در عوض از آنها حمایت ­کرد. این حمایت­ها از اعطای وام ارزان تا منع ورود سایر بنگاه­ها را شامل می­شد. با این اقدامات به عبارت دقیق­تر دولت کوشید سرمایه انباشت شده در چائبول­ها که به صورت سرمایه تجاری بود را به سرمایه صنعتی بدل نماید(پارک 1990، کیم 1998به نقل از شیم و لی، 2008). اجبار  شرکت ال جی که در صنایع نساجی فعالیت می­کرد برای ورود به صنعت برق که زمینه­ساز ورود این شرکت به بخش الکترونیک شد یا اجبار شرکت هیوندا با تهدید به ورشکسته­کردن برای ورود به صنعت کشتی­سازی نمونه­ای از این اقدامات بود(چانگ،1392). در نتیجه اقدامات فوق تعداد و اندازه چائبول­ها در دهه 1960 افزایش یافت. همچنین تولیدات اصلی آنها از سمت تولید شکر، سیمان و محصولات غذایی به سمت پارچه، سرامیک و محصولات پتروشیمی حرکت کرد. در دهه 1970 چائبول­ها به سمت صنایع سرمایه محورتر و متنوع­تر حرکت کردند. از جمله صنایعی که چائبول­ها در آن به رقابت با یکدیگر پرداختند صنعت اتومبیل­سازی، آهن و فولاد، الکترونیک و پتروشیمی بود. رشد سریع چائبول­ها در این دوران منجر به رشد اقتصادی سریع کشور شد.

2-3-دهه تجدید ساختار 1987-1980

    در سال 1979 پارک ترور شد و پس از دوران کوتاهی فضای باز سیاسی، "ژنرال دون-هوآن چون" (1987-1979) با کودتای نظامی قدرت را در دست گرفت. در این دوره سیاستگذاران کره­ای تاکید خاصی بر مقیاس بنگاه­های بهره­ور داشتند. آنها در ارزیابی مشکلات صنایع سنگین و شیمیایی در اوایل دهه هشتاد علت آن را «فقدان صرفه­های به مقیاس به دلیل وجود تعداد کثیری بنگاه در هر صنعت» معرفی کردند(چانگ، 1994) در نتیجه مجموعه­ای از اقدامات را برای افزایش مقیاس انجام دادند.

پس از رونق سرمایه­گذاری در اواخر 1970 که منجر به اضافه ظرفیت موقتی در برخی صنایع شد، دولت کره در سال 1980 با «برنامه تجدید سازماندهی صنایع سنگین و شیمیایی» پا به صحنه گذاشت. چهار شرکت فعال در صنعت تجهیزات تولید انرژی الکتریکی در قالب «شرکت ساخت و ساز کره» ادغام شدند. ..کیا یکی از سه خودروساز در حوزۀ خودروهای سواری به خروج از آن و ساخت کامیون و اتوبوس مجبور شد تا وقتی تقاضا افزایش یافت دوباره به ساختن خودروی سواری بازگردد. دوو که یکی از سه شرکت فعال در صنعت موتورهای دیزل بود مجبور به خروج شد و دو شرکت دیگر وادار شدند تا بازار را به دو بخش تخصصی تقسیم کنند(هیوندای برای موتورهای بیش از 6000 اسب بخار و سانگ یانگ برای کمتر از 6000 اسب بخار)...

دور دیگر از ادغام­ها و فروش بنگاه­های ناکارآمد دولتی بین سال­های 1984 تا 1988 روی داد. صنایع کشتی­سازی، ساخت و ساز برون مرزی و کودهای کشاورزی-که صنایع رو به افول بودند-بیش از همه مورد توجه قرار گرفتند. سه تولید کنندۀ کود در سال 1983 منحل شدند و 63 شرکت کشتی­سازی در قالب 17 شرکت درهم ادغام شدند...( چانگ، 1392)

2-4-دوران نوین: شفافیت بیشتر و مدیریت بهتر

ژنرال چون دون-هوآن در سال 1987 در پی اعتراضات شدید مجبور به برگزاری انتخاباتی شد که منجر به کنار رفتن وی از قدرت شد. از این دوران به بعد هیچ کودتایی در کره روی نداد و به تدریج قدرت ارتش مهار شد. همچنین پس از سال 1987 بسیاری از انجمن­های صنعتی، سازمان­های غیردولتی و اتحادیه­ها پدید آمدند(یو، 1395). در سال 1996 کره به جمع اعضای سازمان همکاری­های اقتصادی و توسعه پیوست که نشان از پذیرفته شدن این کشور در زمره کشورهای توسعه یافته داشت. این امر بر تعامل شرکت­های کره­ای با دنیای خارج نیز اثر مثبتی گذاشت.

در این دوران به ویژه پس از بحران 1997 مجموعه­ای از قوانین وضع شد تا فعالیت چائبول­ها شفاف­تر شود. برکناری رئیس­جمهور پارک گئون هی(دختر ژنرال پارک) در پی دریافت رشوه توسط یکی از نزدیکان وی از سامسونگ نشان می­دهد که در دوران حاضر شفافیت و نظارت بر این شرکت­ها بسیار زیاد است. همچنین با شفاف­تر شدن فضای اقتصادی و لغو تدریجی مجوزهای خاص و انحصارات، شرکت­های کره­ای برای حضور در بازارهای رقابتی جهان آماده­تر شدند. خروج اکثر چائبول­ها از بنگاه­های زیانده و ناکارآمد از دیگر تحولات این دوران بود. به عنوان مثال سامسونگ تعداد 231 واحد بدون اهمیت و دچار بحران یا واحدهای غیر سودآور را در دوره­ی 2001-1999کنار گذاشت و تعداد شرکت­های وابسته عمده را از 65 عدد به 34 عدد کاهش داد

این دوران را می­توان دوره بلوغ چائبول­ها دانست که طی آن آنها به رقابت در عرصه جهانی پرداختند. همانطور که لی(2013) اشاره می­کند از اواسط دهه 1980 چائبول­ها آغازگر مسیر جدید رشد اقتصادی مبتنی بر تحقیق و توسعه و نوآوری شدند. در دهه 1980 که آغاز این مسیر بود تعداد پتنت­هایی که شرکت­های کره­ای در آمریکا ثبت کردند قریب به 50 عدد بود که برابر با سایر کشورهای با درآمد متوسط مانند برزیل و آرژانتین بود اما در قرن 21 این تعداد به 5000 هزار رسید در حالی که سایر کشورهای با درآمد متوسط در حدود 500 پتنت است. حاصل این پیشگامی چائبول­ها در دنیای بیرونی نیز کاملا مشهود است. انواع تولیدات صنعتی از تلویزیون تا خودرو و کشتی که توسط چائبول­هایی مانند سامسونگ و هیوندا تولید می­شود و به بسیاری از کشورهای جهان صادر می­شود نشان از بلوغ چائبول­هاست که در جایگاه جهانی آنها نیز متبلور شده است.

03

 همانطور که در جدول فوق نمایان است، بسیاری از این شرکت­ها در اصل شرکت­های وابسته به چائبول­های بزرگی مانند هیوندا، اس­کا و سامسونگ هستند. در واقع اگر مجموعه شرکت­های چائبول هیوندایی را باهم در نظر بگیریم رتبه این گروه در لیست فوق به مراتب بهتر خواهد شد. با این حال جایگاه کنونی این شرکت­ها نیز به خوبی نشان از موفقیت آنها در عرصه جهانی است.

3-بررسی موردی: سامسونگ

    دربخش­های قبلی به­طور خلاصه روند شکل­گیری و تکامل چائبول­های کره را بررسی کردیم. اما برای بررسی دقیق­تر این مساله در ادامه به نحوه شکل­گیری،رشد و جایگاه چائبول ساموسنگ می­پردازیم که از دهه 1960 تا کنون همواره در لیست 5 چائبول برتر کره قرار داشته است.

3-1-اثرات اقتصادی

چائبول سامسونگ در سال 2017 شامل 7 بخش به شرح زیر بوده است.

04

05

لازم به ذکر است تعداد شرکت­های کوچکی که سامسونگ تمامی یا بخشی از آنها را در اختیار دارد بسیار بیش از این موارد است. موارد فوق شرکت­های بزرگی هستندکه اطلاعات آن قابل دسترسی می­باشد.

3-2-تاریخچه سامسونگ

شرکتی که امروز با نام سامسونگ شناخته می­شود در سال 1938 توسط بیونگ-چول لی(1987-1910) که از وی با عنوان رئیس لی نیز یاد می­شود، پایه­گذاری شد. لی در سال 1910 در خانواده­ای ثروتمند از ملاکان بزرگ کره متولد شد. وی در سال 1930 برای تحصیل به دانشگاه واسه­دا در ژاپن رفت که دانشگاه خصوصی و مهم آن دوران ژاپن بود. وی بدون اتمام درسش مدتی بعد به ژاپن بازگشت و کسب­و­کار خود را آغاز نمود هر چند دوستانی که در آن دانشگاه پیدا نمود، در دهه­های بعد به وی کمک فراوانی نمودند(میچل، 1395).

لی در سال 1938 با زمین­های به ارث رسیده از پدرش یک شرکت تجاری ثبت نمود که بر توزیع و صادرات محصولات کشاورزی متمرکز شد(سی جین چانگ، 2003). وی نام این شرکت را چلی به معنی درجه یک و بهترین گذاشت. لی از همان ابتدا نشان داد که شم خوبی در تجارت دارد و در حالی که همه از گاری گاو کش برای توزیع کالا استفاده می­نمودند وی با خرید یک کامیون از تمامی رقبا جلو زد(میچل، 1395).

اما تحول اصلی در کسب­وکار "لی" پس از پایان جنگ جهانی دوم و استقلال کره روی داد. وی در سال 1948 شرکت سامسونگ را بنا نهاد که مالک اصلی شرکت چلی شد و این شرکت بر واردات کالا متمرکز شد. در واقع با استقلال کره از ژاپن پس از 1945 برخی از کالاها در کره نایاب شد و"لی" به واردات کالاهای ضروری مانند شکر، کاغذ، نایلون و دارو پرداخت. پس از مدتی سامسونگ دایره فعالیت خود را گسترش داد و در سال 1953 کارخانه تولید شکر را ایجاد نمود(سی جین چانگ، 2003). اما آنچه بیش از هر چیز به رشد سامسونگ کمک کرد روابط سیاسی لی بود.

رابطه نزدیک لی با رئیس­جمهور سبب شد وی از بابت تامین ارز خیالش راحت باشد. در سال 1954 وی میلیون­ها دلار ارز از آمریکایی­ها دریافت نمود که از آن درجهت خرید کارخانه­های جدید استفاده نمود. وی سپس به تولید کالاهای پشمی روی آورد و همزمان دولت واردات کالاهای پشمی و شکر را ممنوع کرد که باعث شد سامسونگ به تولید کننده انحصاری این کالاها در کره تبدیل شود. لی سپس یک شرکت بیمه را خریداری کرد که اکنون با نام بیمه سامسونگ فعالیت می­کند و بیش از نصف سهام سه بانک را خریداری کرد. در تمامی موارد رابطه لی با رئیس­جمهور کمک شایاتی به وی نمود(سی جین چانگ، 2003).

علاوه بر موارد فوق پژوهشگران متعددی از جمله پارک(1990)، کیم(1998)، سی جین چانگ( 2003) و شیم و لی( 2008) به این نکته اشاره می­نمایند که سامسونگ سهم مهمی از اموال ژاپنی­ها را دریافت نمود. همانطور که اشاره این اموال بدون مزایده و گاه 90 درصد ارزان­تر از ارزش واقعی فروخته می­شدند و خریدار نیز در ابتداء تنها 10 درصد قیمت را پرداخت می­کرد. در واقع گاهی خریدار تنها باید 1درصد قیمت واقعی اموال را پرداخت نمی­نمود و از این راه سود کلانی نصیب وی می­شد. مجموع این عوامل باعث شد در پایان دوره رهی پارک ثروتمندترین مرد کره باشد.

 لی یکی از افراد نسل جدید بود که یاد گرفت چگونه از دوره جنگ و وضعیت پس از جنگ سود ببرد و از امپراطوری درحال گسترش­اش استفاده نمود تا شرکت­های بیمه و بانک و همچنین طیف وسیعی از واحدهای صنعتی را به چنگ آورد. وی بیشتر آنها را ایجاد نکرد بلکه به دست آورد. در آن زمان فلسفه لی برای راه­اندازی کسب و کار جدید آن بود که «وقتی قیمت در بازار در پایین­ترین حد است آن را بقاپ(میچل، 1395).

   اما سقوط دولت رهی در پی اعتراضات گسترده به دلیل فساد و ناکارآمدی شرایط به شدت به ضرر سامسونگ تغییر کرد. ژنرال پارک که مصمم به برخورد با فساد بود به جنگ لی رفت. لی به ژاپن تبعید شد و در نهایت با توافق واگذاری مالکیت بانک­هایی که خریداری کرده بود و به شرط تاسیس یک کارخانه محصولات شیمیایی به کشور بازگشت(میچل، 1395). واقعیت آن است که ژنرال پارک خواهان برخورد شدیدتر با لی بود اما شرایط وخیم اقتصادی و قصد پارک برای توسعه کشور وی را از این امر منصرف نمود و در عوض کوشید از توان لی استفاده نماید(سی جین چانگ، 2003). در طول دوران پارک لی همکاری زیادی با پارک نمود و در صنایع دارای اولویت دولت سرمایه­گذاری فراوانی نمود هر چند همواره در ته صف کمک­های دولتی بود.

 چه در دوران پارک(1979-1961) و چه در دوران ژنرال دون-هوآن چون (1987-1979) سامسونگ همواره در کسب مجوز دچار مشکل بود و مجبور بود به تماشای پیشرفت هیوندا و ال جی و سایر چائبول­ها بنشید. به عنوان مثال لی آرزو داشت وارد صنعت خودرو شود و حتی با کرایسلر نیز قرارداد همکاری امضاء نمود تا با آوردن شریک خارجی بتواند مجوز لازم را اخذ کند. اما نه تنها موفق به دریافت مجوز نشد بلکه هیوندا توانست در سال 1983 مجوز ورود به حوزه الکترونیک را به طور انحصاری در اختیار سامسونگ بود جذب کند. امری که خشم لی را برانگیخت و وی را برای سرمایه­گذاری بیشتر در این حوزه ترغیب نمود(میچل، 1395).

دوران نوین کره که با سقوط ژنرال چون دون-هوآن در سال 1987آغاز شد همزمان با دوران نوین سامسونگ نیز بود. رئیس لی نیز در سال 1987 از دنیا رفت و پسرش کون-هی لی (متولد 1942) امور را در دست گرفت. در این دوران کره دچار تحولات زیادی شد انحصارات از بین­رفتند و فضا رقابتی­تر شد و سامسونگ حضور قدرتمندتر در عرصه جهانی را تجربه نمود. اما شاید بزرگ­ترین چالشی که مدیران سامسونگ با غلبه بر آن توانستند قدرت رهبری خود را به رخ همگان بکشند عبور از بحران 1997 شرق آسیا بود.

درپی بحران 1997 دولت کوشید چائبول­ها را منحل نماید اما بعد از مدتی از این خواسته عقب­نشینی کرد و کوشید چائبول­ها را ساماندهی کند. اما مدیران سامسونگ از این بحران برای ساماندهی به امور و خلاص شدن از دست بنگاه­های ناکارآمد استفاده کردند.

سامسونگ تعداد 231 واحد بدون اهمیت و دچار بحران یا واحدهای غیر سودآور را در دوره­ی 2001-1999کنار گذاشت. گروه سامسونگ همچنین تعداد شرکت­های وابسته عمده را از 65 عدد به 34 عدد کاهش داد...در سال 1998سامسونگ در 10 حوزه­ی تجاریفعالیت داشت پس از بازسازی این تعداد به 4 حوزه اصلی به شرح زیر کاهش یافت.

06

در کنار تمام امتیازات و رانتهایی که سامسونگ از آن برخوردار شد باید به این نکته توجه نمود که لی یک کارآفرین باهوش و سخت کوش بود. در این دوران چائبول­های زیادی با وجود برخورداری از تمام رانتها از بین رفتند یا جایگاه خود را از دست دادند. چانگ اشاره می­کند:

فقط دو عدد از بزرگ­ترین چائبول­ها که در سال 1996 وجود داشتند در سال 1974 در زمرۀ 10 چائبول بزرگ بودند و فقط 5 تا از 10چائبول بزرگ در سال 1974 هنوز در 1985 در زمرۀ 10 تای برتر قرار داشتند. از 10چائبول برتر در سال 1980 هم فقط 6 تا آنها  در سال 1985 در گروه 10 تای برتر قرار داشتند(چانگ، 1392)

درواقع بسیاری از چائبول­ها در دوران رشد سامسونگ حتی نتوانستند جایگاه خود را حفظ نماید. این مساله نشان می­دهد تنها رانت­های مختلف نبوده است که باعث موفقیت سامسونگ شده است زیرا چائبول­های زیادی نیز کم و بیش از این رانتها برخوردار بودند اما موفق نشدند. سبک مدیریت لی به عنوان بنیانگذار شرکت بسیار قابل توجه بود. وی در اواسط دهه 1960 دو پسرش را از کار برکنار کرد زیرا معتقد بود آنها برای پست اجرایی مناسب نیستند. وی نهایت تلاش خود برای آموزش پسر سومش را به خرج داد و از وی جایگزینی مناسب برای خود ساخت که توانست بحران 1997 را به خوبی مدیریت کند. خروج از کسب و کارهای زیان­ده امری بود که در بحران 1997 به خوبی انجام شد. مدیران بعدی نیز به خوبی توانستند بحران 2008 را مدیریت نمایند و اکنون سامسونگ ازجمله موفق­ترین شرکت­های جهان است.

بررسی دقیق­تر سامسونگ نیازمند گزارش مستقلی است که در گزارش­های آتی به آن می­پردازیم.

4-نتیجه‎‌­گیری

در خصوص اهمیت بنگاه­های بزرگ برای رشد اقتصادی و توسعه اجماع زیادی میان اندیشمندان و سیاسگذاران وجود دارد. بنگاه­های بزرگ در کشورهای درحال توسعه بیشتر در چند رشته فعالیت حضور دارند و از آنها تحت عنوان گروه­های کسب و کاری و کانگلوموریت یاد می­شود. در کره جنوبی به جای استفاده از عنوان گروه­های کسب و کاری از اصطلاح چائبول (به معنی پول کلان) برای توصیف این شرکت­ها یاد می­شود. سامسونگ، هیوندا، ال جی همگی چائبول­های شناخته شده در کره و همچنین جهان هستند. فروش 10 چائبول برتر کره در سال 2017 برابر با 67.8 تولید ناخالص ملی کره بوده است و ثروت آنها معادل 110 درصد تولید ناخالص ملی کره بوده است. دارایی سامسونگ به تنهایی بیش از 560 میلیارد دلار بوده است. فرایند شکل­گیری و رشد اقتصادی چائبول­ها در نمودار زیر نشان داده شده است.

شرکت های بزرگ کره جنوبی (چائبول ها) اثرات اقتصادی، نحوه ایجاد و رشد

در روند تاریخی فوق توجه به چند نکته ضروری است.
1- نحوه انباشت سرمایه چائبول­ها با رانت و تصاحب اموال ژاپنی­ها همراه بوده است امری که در بررسی سامسونگ به طور دقیق به آن پرداخته شد. اما نکته متمایز این چائبول­ها با بسیاری از شرکت­های مشابه در سایر کشورهای دنیا این است که آنها از این رانتها در جهت تولید بهینه استفاده نمودند. تلاش لی برای گسترش سامسونگ و حتی برخورد با ناکارآمدی پسرشان نمونه­ای از این تفاوت است. جانشینان وی نیز این رویه را ادامه دادند و بسیاری از شرکت­های ناکارآمد را تعطیل کردند و از بسیاری از کسب­وکارهایی که در آن موفق نبودند خارج شدند.

2- حاکمان کره هر چند کودتاگر بودند اما به­جای تصاحب اموال چائبول­ها کوشیدند از آنها در جهت تولید ثروت استفاده کنند.

3- نکته مهم دیگر تقسیم­ بازاری است که میان این بنگاه­ها به ویژه در دهه 1980 انجام می­شود و به رشد مقیاس آنها کمک فراوانی می­کند. در این میان سیاستگذاری دولت در این زمینه نیز بسیار مهم است.

4- درنهایت تلاش­های آنها برای حضور فعال­تر در عرصه جهانی از دهه 1990 امر مهمی است که با تمرکز بر تحقیق و توسعه انجام می­شود. البته پیوستن کره جنوبی به جمع اعضای سازمان همکاری­های اقتصادی و توسعه در سال 1996 نیز بر تعامل شرکت­های کره­ای با دنیای خارج نیز اثر مثبتی گذاشت.

۴۷۵

برای نظر دادن ابتدا باید به سیستم وارد شوید. برای ورود به سیستم اینجا کلیک کنید.