آسیب‌شناسی وضعیت رشد اقتصادی در ج.ا.ایران

گروه مشاوران مدیریت و مطالعات راهبردی تدبیر  ۱۳۹۶/۰۷/۲۲
  فایلهای مرتبط
آسیب‌شناسی وضعیت رشد اقتصادی در ج.ا.ایران

«چکیده»

رشد اقتصادی، از اصلی ترین اهداف برنامه های توسعه هر کشور است. وضعیت رشد اقتصادی درج.ا.ایران مناسب نمیباشد. از جمله عواملی که در کاهش رشد اقتصادی در ج.ا.ایران نقش اساسی دارند، می توان به «سطح پایین سرمایه‌گذاری» و «وضعیت بهره‎‏وری» تاکید نمود.

1- سطح پائین سرمایه‏‎گذاری

بر اساس محاسبات، یک درصد افزایش در سرمایه‌گذاری، منجر به افزایش 37/ 0 درصد تولید سرانه می‌شود. بنابراین اثرگذاری متغیر رشد سرمایه‌گذاری، بر رشد اقتصادی قابل توجه است. یکی از کانون‌های تامین منابع برای رشد سرمایه‎گذاری بانک‎ها هستند. اما بانکها دارای چالشهای گوناگونی می‎باشند، که میتوان آنها را تحت چهار سرفصل دسته بندی کرد:

· کمبود پس انداز.

· قفل شدن منابع بانکها.

· حجم بالای معوقات بانکی.

 · افزایش هزینه های مالی.

2- بهره‏‎وری

با توجه به عدم تحقق میزان سرمایه گذاری های مورد نیاز، باید به راهکارهای دیگر همچون بهره وری و فعالیتهای اقتصاد دانش بنیان برای نیل به رشد اقتصادی توجه نمود.
اصل مقاله - کلیک کنید

مقدمه:

رشد اقتصادی، از اصلی ترین اهداف برنامه های توسعه هر کشور است وضعیت رشد اقتصادی درج.ا.ایران مناسب نمیباشد از اینرو لازم است نسبت به بررسی های آسیب شناختی آن اقدام شود. در روش آسیب‌شناسی ، نسبت به شناسایی مهم‌ترین محدودیت‌ها و موانع  و همچنین عوامل اصلی کاهش رشد اقتصادی، اقدام میگردد و نسبت به رفع آنها چاره اندیشی می شود. از جمله عواملی که در کاهش رشد اقتصادی در ج.ا.ایران نقش اساسی دارند، می توان به «سطح پایین سرمایه‌گذاری» و «وضعیت بهره وری» تاکید نمود.

 

1- سطح پائین سرمایه گذاری:

یکی از عوامل موثر بر رشد اقتصاد ایران، رشد سرمایه گذاری است. بر اساس محاسبات، یک درصد افزایش در سرمایه‌گذاری، منجر به افزایش 37/ 0 درصد تولید سرانه می‌شود. بنابراین اثرگذاری متغیر رشد سرمایه‌گذاری، بر رشد اقتصادی قابل توجه است. اما چرا، میزان سرمایه گذاری در کشور پائین است؟ پاسخ  به این پرسش دارای ابعاد متنوع و گوناگونی است. یکی از عوامل مهم نرخ نامناسب سرمایهگذاری در ج.ا.ایران وضعیت نهادهای واسطه سرمایه گذاری است. بعنوان نمونه، باید به وضعیت بانکها  بعنوان یکی از اصلی ترین نهادهای واسطه ای برای سرمایه گذاری اشاره داشت. بدین معنی که بانکها برای تجهیز منابع مالی جهت افزایش سرمایه گذاری بنگاهها و کارآفرینان، دارای تنگناها و محدودیتهای فراوانی میباشند ازآنجا که بانکها دارای چالشهای گوناگونی هستند، نمی توانند نسبت به تامین منابع سرمایه گذاری نقش آفرینی داشته باشند. چالشهای بانکی را می توان تحت چهار سرفصل دسته بندی کرد:

1-1- کمبود پس انداز: به سبب کاهش سطح در آمد سرانه به قیمت های ثابت ، میزان پس انداز در کشور کاهش پیدا کرده است. جدول ذیل وضعیت تولید ناخالص داخلی و در آمد سرانه به قیمت های ثابت را نشان میدهد:

01

1-2- قفل شدن منابع بانک‌ها: حدود 50 درصد منابع و دارایی بانکها، قابلیت درآمدزایی و نقدشوندگی خود را از دست داده‌اند. چرا که بخش قابل توجهی از منابع به حوزه مسکن اختصاص پیدا کرده است و به سبب رکود اقتصادی، بخش مسکن نیز در دوره رکود طولانی بسر می برد. این امر موجب قفل شدن منابع بانکها گردیده است. مجموع دارایی های قفل شده بانکی، حدود ۴۵۰هزار میلیارد تومان است که حدود۲۰۰ هزار میلیارد تومان منابع بانکی در املاک منجمد شده است.

1-3- حجم بالای معوقات بانکی: بررسی‌ها نشان می‌دهد، نرخ بین‌المللی معوقات بانکی حدود چهار الی پنج درصد است. اما این نرخ در ایران بالغ بر ١٥ درصد منابع بانکی میباشد. این نرخ در خارج از کشور بعنوان نرخ ورشکستگی محسوب می شود. سال 1392 حجم مطالبات معوق نسبت به کل تسهیلات حدود ۱۵ درصد و نزدیک به ۹۰ هزار میلیارد تومان بود. ولی در سال1395 این نسبت به 10 درصد رسیده که نزدیک به ۱۰۵ هزار میلیارد تومان است.

1-4- افزایش هزینه های مالی: سرفصل‌های سه گانه مزبور، کمبود منابع بانکی را در بر دارد که موجب عدم تعادل میان عرضه و تقاضای منابع بانکی شده است . این امر، عدم توانایی بانکها را برای پاسخگویی به متقاضیان سرمایه گذاری را بدست داده است و  وضعیت موجب شکل گیری عامل دیگری تحت عنوان «هزینه بالای تامین مالی» شده است که نقش بازدارنده در خصوص سرمایه گذاری دارد. چرا که سرمایه گذاری به نرخ سود حساس است ، با افزایش نرخ سود، میزان سرمایه گذاری کاهش می یابد.

یکی از نکاتی که هم اکنون در وضعیت بنگاههای اقتصادی قابل مشاهده است، افزایش سهم وام‌های کوتاه‌مدت در سبد بدهی بنگاه‌ها است. این امر را باید یکی از نمادهای اصلی چالشهای سرمایه گذاری در ایران محسوب نمود. معنی و مفهوم این پدیده اینستکه بنگاهها به سرمایه گذاری های بلند مدت به سبب «بالا بودن هزینه تامین مالی» توجهی ندارند و تنها به گذر روزانه می پردازند. بدیهی است که عدم انجام سرمایه گذاری بلند مدت توسط بنگاهها، به کاهش نسبت میزان سرمایه گذاری به تولید ناخالص داخلی می انجامد و این امر کاهش نرخ رشد اقتصادی را در بر دارد. متوسط میزان سرمایه گذاری (با احتساب بخش ساختمان) طی سالهای 95-1383 حدود 24% درصد تولید ناخالص داخلی بوده است. براساس آمارهای اعلام شده از سوی وزارت صنعت و معدن، در سال‌های 93 1385، میزان سرمایه‌گذاری در بخش صنعت کاهش داشته است. این امر گویای کاهش جذابیت بخش صنعت برای سرمایه‌گذاران است (قبادی، 1395). گزارش های دیگر نیز حاکی از آن است که سهم بخش صنعت و معدن از کل تشکیل سرمایه ثابت ناخالص در کشور از سال 1383 به بعد، دارای سیر نزولی بوده است. این روند نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری‌ها به‌طور نسبی از بخش صنعت و معدن خارج شده و به سایر بخش‌های اقتصاد ایران تمایل پیدا کرده است. با توجه به نقش ویژه با اهمیت بخش صنعت و صنایع معدنی در رشد پایدار اقتصادی، روند کاهشی سرمایه گذاری ها در کشور بسیار نگران کننده است.

 

2- بهره وری:

یکی دیگر از مولفه های مهم در رشد اقتصادی، وضعیت بهره وری است. محاسبات کارشناسان نشان میدهد که حتی اگر ج.ا. ایران در پی تحقق نرخ رشد اقتصادی مستمر 3/5 درصدی باشد(کمتر از پیش بینی نرخ رشد سند چشم انداز که بالغ بر 8 درصد است) نیازمند سرمایه‌گذاری به میزان 40 درصد تولید ناخالص داخلی است (نیلی،1396). این نسبت ، با عملکردهای دهه گذشته فاصله فراوانی دارد. از اینرو می توان گفت که تحقق این میزان سرمایه گذاری، در دسترس نخواهد بود. لذا باید راهکارهای دیگر همچون بهره وری و توجه به اقتصاد دانش بنیان را برای نیل به رشد اقتصادی مناسب مدنظر قرار داد. کانون اصلی بهره وری و فعالیتهای اقتصاد دانش بنیان می تواند معطوف به بهبود وضعیت تولید و مصرف انرژی در حوزههای نفت، گاز و برق باشد، براوردها گویای صرفه جویی 15 میلیارد دلاری در اثر تمرکز بر بهبود بهره‏وری در حوزه‏های مزبور است.

لازم بذکر است که بر اساس سندچشم انداز، حدود5/2 درصد از متوسط رشد اقتصادی 8 درصدی مورد نظر، باید از طریق بهبود بهرهوری تامین گردد.ولی متاسفانه عملکردها، گویای وضعیت بسیار نامناسب است. عملکرد بهرهوری در رشد اقتصادی در دهه اول سند چشم انداز(94-1384) تنها حدود 08/0 درصد  بوده که فاصله فراوانی با اهداف مورد نظر دارد.

 

 
۳۴۳

برای نظر دادن ابتدا باید به سیستم وارد شوید. برای ورود به سیستم اینجا کلیک کنید.